Հատված «Կրակե շապիկ» վեպից

Ծրարը գրպանը դրեց, վերելակով իջավ առաջին հարկ։ Սպասասրահում նույն բաբելոնյան աշտարակաշինությունն էր, լեզուների, գույների ու հագուստների կոկտեյլ։ Ազատ բազկաթոռ գտավ, նստեց։

Էնիս բեյը տառերը գրել էր հատ-հատ, տատը կասեր՝ բրինձբրինձ, երևի վախեցել էր, թե որևէ բառ անընթեռնելի կմնա։ Կարդաց միանգամից։

«Ներող եղիր, Արամ էֆենդի, արածս քաղաքավարություն չէ, բայց ավելի լավ էր, որ ես գնայի… Առավոտյան՝ Մոսկվա (կեցցեն ձեր աղջիկները, կեսգիշերին կարողացան օդանավի տոմս հայթայթել), հետո Ստամբուլ… Երեկ, քեզ հրաժեշտ տալուց հետո ես, այնո­ւամենայնիվ, բարձրացա այն բլուրը, որտեղ դու ինձ համառորեն խուսափում էիր տանել։ Ես զգացված եմ քո նրբանկատությունից։ Բայց ես գնացի, երևի ճիշտն այն էր, որ ես մենակ պիտի ընդունեի այդ որոշումը։

Գտնելը դժվար չեղավ։ Տաքսիի վարորդին ես պարզապես ցույց տվի հուշարձանի լուսանկարը (դա էլ կար Երևանի լուսանկարների այն փնջի մեջ, որ առաջին օրը ինձ նվիրեց հյուրանոցի աղջիկը, իսկ մակագրությունները նաև անգլերեն էին), վարորդը գլխով արեց, հետո ինչ-որ բան ասաց, հավանորեն ձեր լեզվով։ Չհասկացա։ Երբ հասանք հուշարձանի մոտերքը, ես վճարեցի վարորդին և հասկացրի, որ ինքը կարող է գնալ։ Ուզում էի լրիվ մեն-մենակ լինել, իսկ հյուրանոցս մի կերպ կգտնեի։ Չեմ ուզում քեզ հոգնեցնել՝ իմ խառնիխուռն մտքերը քրքրելով։ Ես կանգնեցի վառվող կրակի մոտ, նայեցի թեքված-խոնարհված սյուներին, ձեր երկնքին նայեցի. ինքս ինձ հետ էի խոսում, քեզ հետ էի խոսում, հորս հետ, տատիդ ձայնն էի լսում… Այդ ի՜նչ անխիղճ երաժշտություն էր, Արամ էֆենդի, դուք ցավը ո՞նց եք կարողանո՞ւմ յոթնապատկել։ Սկզբում կարծեցի, թե հեռու ինչ-որ տեղ են նվագում, բայց ձայնը մոտիկ էր, կողքիս, թվաց սալ քարերի տակից է դուրս գալիս, կրակի հետ… Ես փախա կրակից և վերևում, միայն մի պահ կանգ առա, նայեցի քո քաղաքի լույսերին։ Հետո հայացքս ավելի հեռուն տարավ, հանկարծ ուզեցի գտնել իմ երկրի սահմանը, բայց հեռվի խավարը իր ձյութի մեջ խառնել էր ամեն ինչ, և նույնիսկ հսկա Արարատը՝ մեր ու ձեր սահմանապահը, չէր երևում… Հետ դարձա համարյա վազելով, և ով զարմանք, տաքսի մեքենան գտա նույն տեղում, որտեղ թողել էի։ Բռավո, դուք, ուրեմն, միայն ցավը չեք յոթնապատկում։ Հետո մեջս հանկարծ գալարվեց, գլուխը տնկեց կատաղության օձը, ո՛չ, ո՛չ, ինքս իմ դեմ կատաղեցի, թքեցի ինքս իմ երեսին. այս բոլոր օրերին ես ինչո՞ւ թաքցրեցի իմ ով լինելը, ու վարորդին ասացի, որ թուրք եմ, Ստամբուլից։ Եվ, ով զարմանք, հայրենակիցդ հանկարծ սկսեց խոսել… թուրքերեն։ Ճիշտ է, կիսատ-պռատ, մի կերպ բառերը տեղը բերելով, բայց բացատրեց, որ գալիս, երբ մի քանի րոպե քնել եմ, քնիս մեջ անընդհատ խոսել եմ թուրքերեն, իսկ ինքը քիչ-միչ հասկանում է… Ուրեմն, գիտեիր, որ թուրք եմ և սպասեցի՞ր, հարցրի։ Այո, գիտեի, ասաց, ուշ ժամ է, դժվար պիտի լիներ այս կողմերում տաքսի ճարել…

– Ահա թե ինչ թանձր օր նվիրեցիր դու ինձ, Արամ էֆենդի… Հապա մի թելի վրա շարիր այսօրվա իմ լսած-տեսած-ապրածը… Այո, ես պիտի գնայի, Արամ էֆենդի… Եթե ալլահը կամենա, մենք կհանդիպենք դարձյալ, ես ու դու չե՞նք հանդիպի, կհանդիպեն մեր զավակները, թոռները։ Մինչև Ահեղ դատաստան (դա Ղուրանում էլ կա) մենք պիտի ապրենք կողք կողքի. պապիդ բառերն են, իմ հոր բառերն են, ուրեմն, չենք կարող չհանդիպել։ Իմ «փախուստը» ճիշտ հասկացիր… Դու ոչինչ չես մոռացել, ես ոչինչ չեմ հիշում։ Երևի դու ինչ-որ բան պիտի կարողանաս մոռանալ, իսկ ես պիտի փորձեմ իմանալ, որ հետո… հիշեմ… Ե՞րբ… Չգիտեմ… Ես կքրքրեմ, տակնուվրա կանեմ իմ երկրի բոլոր գրապահոցները, բայց կգտնեմ Նադիմ բեյի գիրքը, եթե… եթե այդ գիրքը գրվել է թուրքերեն։ Ես հիշում եմ, որ հայրս (թող ալլահը օրհնի նրա բարի անունը) մեր տան հասցեն քեզ տվեց, բայց նորից գրում եմ ծրարի վրա. մեր փողոցի անունը քեզ դուր եկավ, դու բանաստեղծ ես, Արամ էֆենդի։ Եթե մի օր Ստամբուլ գաս, ես քեզ ցույց կտամ իմ ժողովուրդը, որին սիրում եմ, ինչպես դու՝ քո ժողովրդին։ Կուզեի տեսած լինել նաև պապիդ, կարծես թե սկսում եմ հասկանալ, թե դու ինչու մի քանի անգամ կրկնեցիր գերմանացի երեխայի այն տխուր պատմությունը….

Մի անգամ էլ, իմ կողմից, համբուրիր Նունե խանումի ձեռքը։ Տատդ մեծ կին է, նա մի հայացքով անգամ իր դառնությունը ցույց չտվեց… Սրանից հետո ես քո երկիրը տեսնելու եմ նրա կերպարանքով։ Իր ծննդյան օրը նրա ձեռքը մի անգամ էլ իմ կողմից համբուրիր, նա ազնվական կին է։ Եվ իմ կողմից նրան նվիրիր այս մետաքսե գլխաշորը, Ստամբուլից է…

Կրկին ներիր ինձ, Արամ էֆենդի, իսկ թուրք բժիշկների նամակները ես կգտնեմ, այն մյուս գիրքը (վերնագիրը չեմ ուզում գրել իսկ) կգտնեմ, շնորհակալ եմ, որ հասցեները տվեցիր…

ԷՆԻՍ»։

Երկրորդ անգամ չուզեց կարդալ։ Ծրարը դրեց գրպանը, փաթեթը չբացեց, դուրս եկավ փողոց։ Ինչո՞ւ հիշեց Վարուժանին ասած իր իսկ բառերը. «Ատելությունը ճանապար է դեպի Ոչմիտեղ։ Բայց ատելության մյուս երեսը սերը չէ անպայման։ Ես ուզում եմ պարզապես հասկանալ մի թուրք տղայի, որ իմ հասակակիցն է համարյա։ Մենք նրա հետ պիտի շարունակենք ապրել նաև գալիք 21-րդ դարում, եթե… ավտովթար չպատահի՝ մեր կամ աշխարհի հետ։ Ուրեմն, ինչ, մենք առանց իրար ճանաչելու արդեն թշնամի՞ ենք։ Եվ իմ չծնված զավակն արդեն թշնամի՞ է նրա չծնված զավակին… Դու կարո՞ղ ես այս հարցերի պատասխանը գտնել, որևէ մեկը կարո՞ղ է»։

Հետո հիշեց նրանց փողոցի տարօրինակ անունը։ «Այո,- հաստատեց Վարուժանը,- այդպիսի փողոց կա, այդ փողոցի վրա հայեր էլ են ապրել, սկզբում ես էլ զարմացա այդ անունի վրա… Շատ քնքուշ անուն է… Ստամբուլի պես քաղաքի համար»։

– Պա՜պ, կենդանի լինեիր…

Categories: Արձակ

Թողնել պատասխան

Ձեր էլ-փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են *-ով

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.