Այդ երբվանի՞ց նա զգաց, որ իր ներսում բամբուկի ձայն է հնչում, և դեղձի ծաղիկ կա…

Իսկ այժմ արդեն նա ոչ միայն բամբուկի ձայն է լսում, այլև տեսնում է այդ ձայնը, ոչ միայն հաճոյանում է դեղձի գույնով, այլև նրա ներսում դեղձի ծաղիկը խոսում է: Պատահում է, որ երբ ականջ ես դնում բամբուկի ձայնին, նաև սոճու շշուկ ես լսում՝ չնայած սոճին այլ տեսակի բույս է: Լինում է, որ նայում ես դեղձի ծաղկին՝ տեսնում ես սալորի ծաղիկ, չնայած դեռ սալորենու ծաղկելու ժամանակը չէ: Նման բաները մարդ­կանց համար հազվադեպ չեն: Հիսաօ Միյակավայի մեջ այդ զգացումն ի հայտ եկավ ծեր հասակում:

Նախանցած գարնանը իր տան մոտի բլրի գագաթին աճած սոճու վրա բազե տե­սավ. և նրան թվում է, թե հիմա էլ բազեին տեսնում է:

Ցածրադիր լեռնապարը Միյակավայի տան հետևում հալված մոմի թմբիկ հիշեցնող բլուրով է ավարտվում: Բլրալանջի ստորոտի կապարագույն քարափները համատարած ծածկված են արևադարձային ձարխոտերով: Բլրալանջին բարձր ծառեր չեն երևում: Սակայն բուսականությունն այնքան խիտ է աճել, որ կանաչ շղարշի տպավորություն է թողնում: Բլրի գագաթին միայնակ կանգնած է բարձրահասակ, չորացած մի սոճի:

Շատ տարիներ են անցել այն ժամանակից, երբ սոճին չորացել ու նրա բոլոր տերևները թափվել են. չկան նաև մանր ճյուղերը, պահպանվել են միայն ծառի բունն ու հաստ, երկար ճյուղերը, որոնց ծայրերը նույնպես կոտրատված են: Նա, կարծես, երկն­քի մեջ խրված՝ կանգնած է:

Երբ Միյակավան տեսավ ծառի կատարին նստած բազեին, քիչ մնաց զարմանքից բացականչեր: Նրա մտքով երբևէ չէր անցել, որ իրենց կողմերում կարող է բազե հայտն­վել: Դա նրան հրաշք թվաց: Բայց բազեն կար, նստած էր սոճու ճյուղին, ուժեղ էր և հա­մարձակ:

Սոճու հսկա ծառը, այն պահից հետո, երբ նրա վրա բազեն էր իջել, կարծես փոքրա­ցել էր: Թռչունը նստած էր անշարժ՝ դոշը առաջ ցցած: Միյակավան հրապուրված նա­յում էր թռչունին ու զգում էր, թե ինչպես իր մեջ բազեի ուժ է լցվում:

Գարնան երեկո էր: Չոր սոճին նուրբ վարդագույն թեթև մշուշով ծածկված երկնքի մեջ խրված սև փուշ էր հիշեցնում: Թվում էր, թե նրա գագաթին մի բան էր կատարվել, որը ոչ մի կապ չուներ շրջապատի հետ:

«Ո՛չ, բազեն հենց այս մշուշապատ երեկոն չէ, որ թռել-եկել է այստեղ: Նա հայտն­վել է այստեղ, հենց այս տեղում ինձ համար և ոչ մի տեղ այլևս չի թռնի-գնա…»,- մտա­ծում էր Միյակավան և այդ մտքով հիացած՝  նճայում էր բազեին:

Նրան պատկերացավ, որ մոլեգնող բոցերի վրա իջել է սպիտակ լոտոսի մի ծաղիկ: Գարնանային դժգույն երկինքը ոչնչով մոլեգնող կրակ չէր հիշեցնում, իսկ բազեն սպի­տակ լոտոսի հետ ոչ մի ընդհանուր բան չուներ: Բայց և այնպես, չորացած ծառի կա­տարին նստած ուժեղ թռչունն իր շուրջը հանգստություն էր սփռել. սպիտակ լոտոսի հանգստություն՝ մոլեգնող բոցերի մեջ: Սպիտակ լոտոս…

Միյակավային կաշկանդող զարմանքն ու սրտի տրոփյունն աստիճանաբար փոխա­րինվեց վստահությամբ: Նա ենթադրեց, որ բազեի հայտնվելը լավ նշան է՝ բարի նա­խանշան: Միյակավան անսահման ուրախացավ:

Նախկինում ոչ ինքն էր տեսել և ոչ էլ լսել էր, որ Տոկիոյի մոտակայքում գտնվող այդ փոքրիկ, ծովափնյա քաղաք բազեներ թռնեին-գային. և ահա, բազեն նրա առջևում էր: Ինչպե՞ս է նա հայտնվել այստեղ. արդյոք պատահականություն չէ՞… Գուցե, պարզա­պես, շեղվել է ճանապարհից և իջել սոճու կատարին հանգստանալո՞ւ… Կամ հնարա­վոր է, որ նա որոշակի նպատա՞կ է ունեցել: Վերջապես ի՞նչն էր դրդել նրան իջնել հենց այս սոճու կատարին:

Միյակավան դա պատահականության խաղ չհամարեց: Ո՛չ, դա հենց այդպես էլ պետք է լիներ: Նրան թվաց, որ բազեն եկել էր իրեն ինչ-որ բանի մասին տեղեկացնելու: «Լավ է, որ ես այդ փտած ծառը չկտրեցի,— անցավ նրա մտքով,— արդյոք բլրագագաթի այդ չորացած հսկա ծառը նրա համար չէ՞, որ բազեն իջներ նրա վրա: Չլիներ այդ սոճին, հավանաբար, իմ կյանքում, թեկուզ մի կարճատև պահ, իմ տան մոտ երբեք բազե տեսնելու բախտ չէի ունենա:

Լավ է, որ սոճին չկտրեցի, — նորից ու նորից կրկնում էր Միյակավան, — և քանի՜ ան­գամ պատրաստվել եմ կտրելու»:

Եղել էր ժամանակ, երբ Միյակավան ցավով նայել էր իր տան հետևում աճած ծա­ռին՝ որպես Աստծու կողմից իր օջախի պահապան ինչ-որ խորհրդանշանի:

Սոճին երևում էր նաև էլեկտրաքարշի կառամատույցից: Ինչպես Միյակավայի, այնպես էլ այդ փոքրիկ քաղաքի մյուս բնակիչների մեջ սովորույթ էր դարձել մեկնելիս, երբ մտնում էին վագոն կամ վերադառնալիս, երբ դուրս էին գալիս կառամատույց, մի հայացք գցել սոճու ծառին: Իսկ այժմ, երբ նրանք նայում էին ծառին, թվում էր, թե դա­դարել էին տեսնել ծառը:

Բայց եղել էին այնպիսի ժամանակներ, որ այդ ծառը նրանց մեջ զգացմունք էր արթ­նացրել. նրանց հոգիների նուրբ լարերն էր շարժել: Վագոնից դուրս գալով՝ բավական էր նայեիր ծառին և կզգայիր, թե ինչպիսի հանգստություն է իջնում վրադ, և սիրտդ քաղց­րությամբ կանգ էր առնում անբացատրելի թախծից:

Միյակավան քառասունինը տարեկան էր, երբ բնակվեց այդ տանը: Իսկ մի քանի տարի առաջ լրացավ նրա յոթանասունը: Թվում էր, թե այդ երկար տարիների ընթաց­քում սոճին բոլորովին չի փոխվել: Քանի՞ տարեկան էր նա իրականում, բոլոր դեպքե­րում 150-ից ոչ պակաս:

Ցանկապատի կողքին աճած և՛ կեչին, և՛ կամֆարայի դափնին, որոնք բակը ծած­կել էին հետաքրքրասեր աչքերից, և՛ հնդկական եղրևանին, որը ճյուղերը տարածել էր պարտեզի կենտրոնում, հասակավոր ծառեր էին, բայց նրանք չէին կարող համեմատվել բլրի վրա աճած սոճու հետ: Ի՞նչն էր պատճառը, որ բլրի գագաթին բացի այդ սոճուց ու­րիշ մեծ ծառ չէր աճել: Հնարավոր է, որ նրա հասակակիցները վաղուց փտել, վերացել էին ու մնացել էր միայն նա՞…

Հավանաբար սոճին առնվազն երկու անգամ, եթե ոչ ավելի ծեր էր Միյակավայից: Իհարկե, երբ նա նոր էր եկել այստեղ բնակվելու, կարծում էր, թե սոճին իրենից երկար կապրի: Պատանի հասակում անտառում թափառելիս երկյուղածությամբ կանգնում էր հզոր, ծեր ծառերի առաջ և նրանց մեջ երկարակեցության խորհրդանիշ էր տեսնում: Բայց դա նրա մեջ մարդու կյանքի կարճատևության զգացում չէր ծնում, ընդհակա­ռակը, դրդում էր մոռանալ այդ մասին, և նրան թվում էր, թե ինքը լցվում է հողում խորը արմատ գցած այդ անխորտակելի ծառերի կյանքով:

Միյակավան բլրի վրա աճած սոճուն սկսեց զգալ իր մեջ:

Բլրալանջերը զառիթափ էին, և ոչ մի արահետ չէր տանում դեպի գագաթը: Այդ պատճառով նա չէր կարողանում հեշտությամբ հասնել ծառին, նույն պատճառով չէր կարող այգեպանին խնդրել, որ հետևի ծառին: Պարզ էր, որ սոճին հենց սկզբից վայրի էր եղել, և ոչ ոք նրա մասին չէր հոգացել, չէր խնամել այնպես, ինչպես խնամում են այգում աճող ծառերին: Բայց և այնպես, նրա ճյուղերը պատահականորեն չէին տարած­վել, և նա, չնայած իր հասակին, բարձիթողի ծառի տպավորություն չէր թողնում: Նույ­նիսկ թայֆունները չէին կարողացել կոտրել նրա ճյուղերը:

Էհ, ի՞նչ խոսք կարող էր լինել ճյուղերի մասին, երբ նույնիսկ փշատերևներն էին անվնաս մնում: Մի անգամ չէ, որ Միյակավան նախասենյակի բարձրադիր պատուհա­նից դիտել էր, թե ինչպես մոլեգնող քամին ու անձրևը ճոճելէին ծառը: Վատ եղանակի ժամանակ տան բոլոր դռներն ու պատուհանները ծածկվում էին շրջափականներով, և միայն այդ պատուհանից էր հնարավոր նայել, թե ինչ էր կատարվում տան հետևում՝ բլրի վրա: Միյակավան անհանգստանում էր սոճու համար: Հորդառատ անձրևն անխնա ծեծում էր պատուհանի ապակիները, երկայնական շիթերով տարածվում նրանց վրա և ծառերից պոկած կանաչ, մեծ տերևներով էր լցնում տան հետնագավիթը: Միայն սոճու փշատերևներն էին, որ կարծես թե մնամ էին իրենց տեղերում: Հնարավոր էր, որ նրանցից էլ էին պոկվում, բայց պատուհանից տեսնել հնարավոր չէր, և նրան թվում էր, թե սոճու ճյուղերից ոչ մի փշատերև չի ընկնում: Քամին ճկում, թեքում էր բլրալանջի բո­լոր ծառերի ճյուղերը, պոկում էր տերևները, իսկ բարձունքի վրա կանգնած սոճու կա­տարն էր հազիվ թեթևակի օրորվում: Միյակավային երբեմն թվում էր, թե թայֆունը նրա շուրջը չի մոլեգնում: Նա, պատուհանի մոտ կանգնած, ձեռքերը պարզում էր դեպի ծառը, կարծես ուզում էր գիրկն առնել նրան…

Նրա աչքին մի այլ պատկեր երևաց. ոսկեծաղկի սպիտակ թերթիկներ էին անձայն թափվում: Նորահարսի սպիտակ զգեստ հագած հարսնացուն ծաղկեփունջը գրկած անցնում էր հյուրանոցի միջանցքով: Ըստ էության՝ շտապում էր կա՛մ հարսանիքին, կա՛մ նշանդրությանը: Նրա շրջազգեստի փեշերը քսվում էին հատակին, իսկ ծաղկեփն­ջից, մեկը մյուսի հետևից, սպիտակ ծաղկաթերթեր էին ընկնում: Նորահարսին ուղեկցող կինը, անընդմեջ կռանալով, հավաքում էր բաց կանաչավուն գորգի վրա ընկած թերթիկները…

Այսպիսի մի դեպքի Միյակավան ականատես էր եղել վաղուց՝ հյուրանոցի միջանց­քով անցնելիս: Հարսնացուին ուղեկցող կինը, նույն հանգստությամբ, ինչպես ընկնում էին ծաղկաթերթերը, ձգտում էր հավաքել դրանք: Նորահարսն արդյոք նկատե՞լ էր, որ իր ծաղիկների թերթիկները մեկիկ-մեկիկ ընկնում էին՝ թե՞ ոչ, համենայն դեպս ցույց չէր տալիս: Երբ Միյակավան մտածում էր պարտիզպանի անսրտության մասին, որը հարսնացուի համար թոշնած ոսկեծաղիկներից էր փունջ կազմել, նրա գլխում միտք ծագեց, այդ ամենը մի հրաշալի ողբերգության թեմա է, ուր սպիտակ ոսկեծաղկի անձայն ընկ­նող ծաղկաթերթերը առօրյա հողմերի հորձանուտում պոկվող՝ նորահարսի կյանքի թերթիկներն էին…

Երբ իջնում ես երկաթուղային կայարանի կառամատույցից և մտնում քաղաք, սոճին ու բլուրը մնում են տների հեաևում և չեն երևում: Բայց հենց հասնում ես այն ան­կյունին, որտեղ կանաչ կրպակն է, սոճին նորից երևում է և մինչև Միյակավայի տանը հասնելը, այլևս տեսադաշտից չի հեռանում:

Սոճին շատ լավ երևում է նաև ծովից: Կայոն՝ Միյակավայի աղջիկը, նրան պատ­մել էր. «Երբ ընկերոջս հետ առաջին անգամ մեկնեցի զբոսանքի, և զբոսանավն արդեն ափից հեռու, շատ հեռու էր, իսկ բլուրը հազիվ էր նշմարվում, տեսա սոճին ու լաց եղա»: (Կայոի նշանադրության օրը նրա փեսացուն ուրիշն էր… նույն երիտասարդը չէր, որի հետ մեկնել էր զբոսանքի) Միյակավան հիշեց այդ մասին, բայց այդ պահը հարմար չէր, որ նա աղջկան հարցներ, թե ինչո՞ւ սոճին տեսնելիս լաց եղավ, իսկ հետո հարմար ժա­մանակ չեղավ:

Երբևէ նրա մտքով չէր անցել, որ սոճին կարող էր չորանալ իր կյանքի օրոք: Այն­պես, ինչպես չէր կարող ենթադրել, որ կապրի մի այնպիսի տան մեջ, որի հետևում գտնվող բլրի վրա սոճի կլինի: Սակայն նրան երբեք չէր լքել այն միտքը, որ հարյուր տա­րուց ավելի այնտեղ կանգնած ծառը սպասել էր իր՝ Միյակավայի հետ հանդիպելուն: Ու­րեմն սոճին չպետք է մահանար առանց իրեն տեսնելու, չէ՞ որ ծառն աճել էր իր համար: Այժմ նա արդեն լավ չի հիշում, թե սկզբում որ ճյուղերը դալկացան, նրանք՝ որ գա­գաթի՞ն էին, թե նրա՞նք, որ մեջտեղում էին, գուցե և ներքևինները: Քաղաքի բնակիչները նույնպես կարգին չգիտեին, տարբեր բաներ էին ասում:

Երբ Միյակավան ծառի ճյուղերին դեղնած փշատերևներ նկատեց, մտքով չանցավ, որ դա մոտեցող մահվան աոաջին նշանն էր: Նա պարտիզպան չուներ և դիմեց ուրիշին: Այդ այգեգործը սառնասրտորեն ասաց, որ ծառը չի ապրի, կչորանա: Նաև ավելացրեց, թե հավանաբար միջատներն արմատը կրծում են և, քանի որ տերևներն արդեն դեղ­նում են, նրան փրկել այլևս հնարավոր չէ: Միյակավան խնդրեց որևէ ճար անել, բայց այգեգործը միայն ձեռքերը զարմանքով տարածեց:

Տնից ու բակից, փողոցից ու կառամատույցից, ամեն տեղից այդ մեռնող ծառին նա­յելը ծանր էր: Հոգեվարքը երկար տևեց: Սոճու վրա ոչ մի կանաչ փշատերև չմնաց, սա­կայն դեղնելուց հետո նրանք չէին թափվում: Եղան օրեր, որ չորացած սոճին Միյակավային թվաց չարագուշակ և տձև: «Աչքս չտեսնի»,- ասում էր ինքն իրեն, բայց այդ մտքին հակառակ՝ հայացքն ուղղում էր ծառին: Նա մտածում էր շուտ կտրել ծառը՝ ոչ մի­այն այն բանի համար, որ այլևս չզգար նրան, այլ նաև նրա համար, որ թաղեց:

Անցավ ևս մի քանի տարի: Գունաթափ փշատերևները թափվեցին, բարակ ճյուղե­րը փտեցին, իսկ հետո կոտրվեցին նաև հաստ ճյուղերից շատերը:

Այժմ Միյակավան արդեն ավելի քիչ է հիշում չորացած ծառի գոյության, նույնիսկ այն մասին, որ կամեցել էր կտրել: Այդ ձմռանը մեռած ճյուղերին ձյուն դրեց, որը նոր տեսք տվեց ծառին: Ձյունածածկ ճյուղերը սառն էին, բայց երբեմն թվում էր, թե նրանցից ջերմություն է ճառագում:

Եվ ահա, նա սոճու կատարին բազե տեսավ: Թռչունն իջել էր ծառին, քանի որ Միյակավան ծառը չէր կտրել: Իսկ ծառը չէր կտրվել, որովհետև նրան հասնելը հեշտ չէր, հավանաբար, նաև Միյակավայի ծուլության պատճառով: Այսպես թե այնպես, սոճին առաջվա պես կանգնած էր բլրի գագաթին, և նրա կատարին բազե էր նստել:

Բազեն նստած էր անշարժ: Միյակավան շունչը պահած նայում էր դեպի վեր, և նրան թվում էր, թե իր մեջ բազեի ուժ է լցվում, և, որ այդ ուժը բազեն փոխանցում է նաև չորացած ծառին:

Նա ուզեց կանչել պառաված կնոջը, որ նա էլ նայի բազեին, ու կամեցավ հաճոյա­նալ: Հարկավոր էր բարձրաձայն կանչել, այլապես կինը չէր լսի, բայց Միյակավան փոխեց մտադրությունը՝ կարծելով, թե իր ձայնը կվախեցնի թռչունին:

Բազեն անշարժ էր ինչպես արձան: Կարծես, իր մագիլներով ցմահ ձուլվել էր ծա­ռին:

Սակայն թռչունը կենդանի արարած է, ինչ-որ ժամանակ կթռնի, կգնա, իսկ չոր ծառը կմնա: Բայց դա արդեն այն ծառն է, որի վրա բազե է իջել: Միյակավան միայն մեկ անգամ տեսավ այդ պատկերը, բայց բազեն արդեն երկար կմնա նրա մեջ:

Ի՞նչ լուր է բերել բազեն Միյակավային: Եթե նրա հայտնությունը լավ նշան է, բարի նախանշան, ապա ո՞ւր է այն երջանկությունը, որտե՞ղ է այն ուրախությունը, որ պետք է բարեհաճի գտնել Միյակավային: Արդյոք ընդամենը հենց այն չէ՞, որ նա տեսավ բա­զեին:

Այս ամենը պատահեց նախանցած տարի՝ գարնանը: Չորացած հսկա սոճին, որ կանգնած է տան հետևում գտնվող բլրի գագաթին, մինչև այժմ գրեթե չի փոխվել: Բա­զեն այլևս չվերադարձավ: Կարող է՝ եկել է, բայց Միյակավան նրան չի տեսել:

Հիմա Միյակավան սկսել է մտածել, որ բազեն իր մեջ է:

Եվ եթե նա մարդկանց պատմի, որ իրենց փոքրիկ քաղաքում, ինչո՞ւ քաղաքում, հենց իր տան կողքին գտնվող բլրին բազե է իջել, հազիվ թե հավատան:

Նա որոշեց այդ մասին ոչ ոքի չպատմել:

 

Թարգմ.՝ Սեթ Կուրազյան

Թողնել պատասխան

Ձեր էլ-փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են *-ով

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.